Odkrycie Deklaracji i broszura z 1997 roku

W październiku 1926 roku Deklaracja, podpisana ostatecznie przez blisko 1,3 miliona osób, została złożona na ręce prezydenta USA. Oryginał umieszczono następnie w Bibliotece Kongresu USA, gdzie stopniowo osunęła się w niepamięć. W połowie lat 90. odkryli je mający polskie korzenie pracownicy Biblioteki Polskiej przy Bibliotece Kongresowej.

Po raz pierwszy informacja o istnieniu „Deklaracji Podziwu i Przyjaźni” trafiła do Ambasady RP w USA latem 1996 roku. Polscy dyplomaci dowiedzieli się wówczas od pracowników Biblioteki Kongresu, że kilka tygodni wcześniej w magazynach tejże Biblioteki znajdujących się pod Waszyngtonem został odkryty olbrzymi zbiór dokumentów z roku 1926 pochodzących z Polski.

Dokumenty te, w postaci – jak się później okazało – 111 wielkich tomów stanowiły wyraz wdzięczności, uznania i przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych z okazji 150 rocznicy amerykańskiej Deklaracji Niepodległości.

Z inicjatywy Ambasady RP, wybrane trzy tomy „Deklaracji Podziwu i Przyjaźni” po raz pierwszy zostały zaprezentowane w Bibliotece Kongresu 23 sierpnia 1996. Obejrzeli je wówczas przebywająca w Waszyngtonie Jolanta Kwaśniewska, żona Prezydenta RP, a także Ambasador Jerzy Koźmiński. W jednym z trzech udostępnionych tomów znajdowały się m.in. ilustracje wykonane przez Władysława Jarockiego, znanego malarza, profesora krakowskiej ASP.

Kilka dni później, 28 sierpnia, w waszyngtońskiej Corcoran Gallery of Art odbyło się oficjalne przyjęcie na cześć Ministra Obrony Narodowej Stanisława Dobrzańskiego, którego gospodarzem był Sekretarz Obrony USA William Perry. Wtedy liczne grono przedstawicieli amerykańskiej Administracji, wyższych rangą wojskowych z Pentagonu, a także Kongresu oraz liderów innych instytucji i środowisk, dowiedziało się o istnieniu „Deklaracji Podziwu i Przyjaźni” - niezwykłego świadectwa silnych więzi łączących Polaków i Amerykanów.

Od tamtej pory polscy dyplomaci wykorzystywali „Deklarację” jako kolejny, wyjątkowy instrument promowania Polski oraz szczególnych relacji polsko-amerykańskich. Było to istotne, bowiem od kilku lat Ambasada RP oraz Polonia prowadziły szeroką kampanię na rzecz poszerzenia NATO i uzyskania przez Polskę członkostwa w Sojuszu. Zakończyła się ona 30 kwietnia 1998 roku wraz z podjęciem przez Senat USA historycznej decyzji o włączeniu Polski, Czech i Węgier do NATO.

Wyrazisty użytek promocyjny z „Deklaracji” uczyniono niespełna rok po jej odnalezieniu, w związku z obchodami święta Trzeciego Maja w Waszyngtonie, w których wziął udział Premier Włodzimierz Cimoszewicz (1997). Po rozmowach z Wiceprezydentem Alem Gorem, Premier RP odwiedził Bibliotekę Kongresu, gdzie w towarzystwie wielu innych gości został zapoznany z kilkunastoma tomami „Deklaracji Podziwu i Przyjaźni”. Była ona następnie przywoływana podczas uroczystości na Kapitolu, zorganizowanej z okazji Trzeciego Maja, w której uczestniczyli liczni członkowie Senatu i Izby Reprezentantów, a wśród nich ci najbardziej wspierający euroatlantyckie aspiracje Polski – Barbara Mikulski i Richard Lugar.

W 1997 roku Deklaracja została przedstawiona w specjalnej broszurze przygotowanej z okazji obchodów rocznicy Konstytucji Trzeciego Maja, które zorganizował ówczesny ambasador RP w Waszyngtonie, Jerzy Koźmiński.

Dzięki staraniom prezes Biblioteki Polskiej w Waszyngtonie, Grażyny Żebrowskiej; badacza z Polski − inicjatora projektu “Klasa 1926” − Krzysztofa Willmanna oraz wolontariusza Muzeum Holocaustu w Waszyngtonie, Samuela Ponczaka; a także Ambasady RP w Waszyngtonie − do 2017 roku zdigitalizowano wszystkie arkusze.

Przeczytaj broszurę online: